Uşağın xaricə çıxışı: kimin razılığı və hansı sənəd lazımdır

Uşaqla səfərin ən çox sual doğuran hissəsi sərhəddir. Uşaq kiminlə gedir? Kimin razılığı lazımdır? Razılıq necə alınır?

Cavab qanunda var. Bu yazıda onları qanunun öz sözlərinə yaxın şəkildə sadələşdirdik. Hər mətni 30 sentyabr 2026 tarixində e-qanun.az portalında oxuduq. Qanunun cavab vermədiyi yerdə bunu açıq deyirik.

Əsas qanun: Miqrasiya Məcəlləsinin 11-ci maddəsi

Miqrasiya Məcəlləsinin 11-ci maddəsi uşağın ölkədən getməsini tənzimləyir. Eyni qayda Pasportlar haqqında Qanunun 2-ci maddəsində və Prezidentin 908 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş Əsasnamədə də var.

Qaydanın məğzi budur. Uşaq ölkədən valideynləri, övladlığa götürəni, himayəçisi və ya qəyyumu ilə gedə bilər. Başqa hallarda notarial razılıq lazımdır.

Hal-hal: kimin razılığı lazımdır

Uşaq kiminlə gedir	Nə tələb olunur	Hansı maddə
Hər iki valideynlə	Qanun ayrıca razılıq tələb etmir	Məcəllə, 11.1
Bir valideynlə	Digər valideynin notarial razılığı	Məcəllə, 11.2
Tək, valideynsiz	Valideynlərin notarial razılığı	Məcəllə, 11.2
Valideyn himayəsi yoxdur	Övladlığa götürənin, himayəçinin və ya qəyyumun razılığı	Məcəllə, 11.2
Qrupla, valideynsiz	Qrup rəhbəri qanuni nümayəndə kimi çıxış edir	Məcəllə, 11.6

Cədvəl qanunun mətnini qısaldır, onu əvəz etmir. Aşağıda hər halı ayrıca izah edirik.

Bir valideynlə səfər

Bu, ən çox rast gəlinən haldır. Məsələn, ana və qızı yayda dənizə gedir. Ata isə işə görə evdə qalır. Bu halda atanın notarial razılığı lazımdır. Ata uşaqla gedəndə isə ananın razılığı lazımdır.

Məcəllənin 11.2-ci maddəsi açıq deyir: uşaq valideynlərinin biri ilə gedirsə, digər valideynin notarial razılığı tələb olunur. Valideynlər ayrı yaşasa da, mətn fərq qoymur.

Razılığı səfərdən əvvəl hazırlayın. Tarixləri və ölkəni düzgün yazdırın. Notariat Palatasının elektron köşk təsviri də göstərir ki, ərizəçi ölkəni və razılıq tarixini seçir.

Uşaq tək gedirsə

Uşaq heç bir valideynlə getmirsə, valideynlərin notarial razılığı lazımdır. Valideyn himayəsindən məhrum uşaq üçün razılığı övladlığa götürən, himayəçi və ya qəyyum verir.

Aviaşirkətlərin müşayiətsiz uşaq üçün öz qaydaları olur. Bu qaydalar qanunda deyil, aviaşirkətin şərtlərindədir. Onları bilet almazdan əvvəl ayrıca soruşun.

Nənə-baba, xala, əmi və ya məşqçi ilə

Bu sualı ən çox eşidirik. Açıq cavab verək: oxuduğumuz rəsmi mətnlər nənə-babanı, qohumu və ya məşqçini ayrıca hal kimi adlandırmır.

Qanun nə deyir? Məcəllənin 11.1-ci maddəsi uşağı müşayiət edə biləcək şəxsləri sayır: valideynlər, övladlığa götürən, himayəçi, qəyyum. Nənə-baba bu siyahıda yoxdur, əgər rəsmi qəyyum deyilsə.

Pasportlar haqqında Qanunun 2-ci maddəsi isə ümumi qaydanı verir. 18 yaşa çatmamış vətəndaş ölkədən valideynlərinin və ya qanuni nümayəndəsinin notarial razılığı ilə gedə bilər.

Buna görə belə səfərdə valideynlərin notarial razılığı hazırlanır. Mətni və yol yoldaşının adını notariusla birgə yazın. Biz bu barədə qanunda olmayan qayda uydurmuruq.

Razılıq tələb olunmayan hallar

Məcəllənin 11.3-cü maddəsi istisnaları sayır. Aşağıdakı sənədlərdən biri varsa, həmin valideynin razılığı lazım deyil:

• valideynin ölüm haqqında şəhadətnaməsi;
• onun ölmüş və ya itkin düşmüş elan edilməsi barədə məhkəmə qərarı;
• valideynlik hüququndan məhrum edilməsi barədə məhkəmə qərarı;
• doğum qeydində ata barədə məlumatın ananın göstərişi ilə yazıldığına dair arayış.

Diqqət edin: istisna yalnız bir valideynə aiddir. Maddə davam edir ki, bu sənədlərlə birgə digər valideynin notarial razılığı təqdim olunur. Yəni uşaq tək gedirsə, qalan valideynin razılığı yenə lazımdır.

Valideynlər razılaşmırsa

Məcəllə deyir ki, razılıq olmadıqda uşağın getməsi məsələsini məhkəmə həll edir.

Burada bir vacib izah var. Konstitusiya Məhkəməsi Plenumu 1 fevral 2024-cü il tarixli qərarında göstərib: uşağın hansı valideynin yanında qalması barədə məhkəmə qərarı bu məhkəmə qərarı sayılmır. Bu izah e-qanun.az-da Məcəllənin mətninə qeyd kimi əlavə olunub.

Eyni qərarda Milli Məclisə bir dəyişiklik tövsiyə edilib. Tövsiyəyə görə uşaq yanında qaldığı valideynlə gedəndə digər valideynin razılığı tələb olunmamalıdır. 30 sentyabr 2026 tarixində oxuduğumuz mətndə 11.2-ci maddə hələ əvvəlki kimidir.

Razılığı necə almaq olar

Üç yol var.

Notariat ofisi. Ən sadə yol budur. Valideyn notariusa gəlir, ərizəni orada imzalayır.

Mobil Notariat tətbiqi. Ədliyyə Nazirliyinin suallar səhifəsi yazır ki, valideynlərin uşağın ölkədən getməsinə razılıq ərizəsi bu tətbiqlə də rəsmiləşdirilə bilər. Notariat Palatasına görə belə ərizələr Dövlət Sərhəd Xidmətinin informasiya sisteminə ötürülür.

Hava limanında elektron köşk. Notariat Palatası yazır ki, Heydər Əliyev Beynəlxalq Hava Limanında 24 saat işləyən köşk var. Ərizəçi sənədləri skan edir, notariusla video əlaqə qurulur, sonra ərizə imzalanır. Məlumat avtomatik olaraq Dövlət Sərhəd Xidmətinə göndərilir.

Valideyn şəxsən gələ bilmirsə, başqa şəxsə etibarnamə verə bilər. Ədliyyə Nazirliyinə görə bu etibarnamədə uşaq barədə məlumat və razılıq vermək səlahiyyəti konkret yazılmalıdır.

Razılığın qiymətini oxuduğumuz rəsmi səhifələr yazmır. Nazirlik yalnız haqqın Dövlət Rüsumu və Notariat qanunları ilə müəyyən edildiyini deyir.

Elektron razılıq: telefonda və ya kağızda

Mobil Notariat ilə alınan sənəd kağız deyil, elektron olur. Bu, bəzi valideynləri narahat edir. Notariat Palatası bu barədə aydın yazır.

Elektron sənədi telefonda göstərmək olar. Onu kağıza çap edib istifadə etmək də olar. Sənədin üzərində QR-kod və barkod var. Onun həqiqiliyi bu kodla yoxlanır.

Palataya görə elektron müraciət video və səs ilə qəbul olunur. Notarius şəxsi üz tanıma sistemi ilə yoxlayır. Sənəd ən geci 5–10 dəqiqəyə təsdiq olunur. Bu barədə bildiriş tətbiqdəki kabinetə gəlir.

Hava limanındakı köşkdə isə sənəd dərhal çap olunur. Palata yazır ki, vətəndaş təsdiqlənmiş ərizəni əlində alır.

Bizim məsləhətimiz sadədir. Telefonda saxlayın, bir nüsxəni də çap edin. Telefonun enerjisi bitəndə kağız köməyə gəlir.

Tez-tez edilən səhvlər

Bu səhvlər qanunla bağlı deyil, planla bağlıdır. Amma səfəri poza bilər.

• Razılığı son günə saxlamaq. Hər şey qaydasında olsa da, tələsik iş səhvə yol açır.
• Tarixi dəyişib razılığı yeniləməmək. Razılıqda səfər tarixi yazılır, onu yoxlayın.
• Ölkəni səhv yazdırmaq. Tranzit ölkə olsa, bunu notariusla ayrıca soruşun.
• Uşağın pasport tarixinə baxmamaq. Körpə pasportu bir illik olur.
• İstisna sənədinin əslini evdə unutmaq.

Səfərdən əvvəl yoxlama siyahısı

• Uşağın öz xarici pasportu var və müddəti yetərlidir.
• Uşaq bir valideynlə gedirsə, digərinin notarial razılığı hazırdır.
• Tarixlər və ölkə razılıqda səfərinizlə uyğun gəlir.
• İstisna halı varsa, müvafiq sənədin əsli yanınızdadır.
• Gedəcəyiniz ölkənin və aviaşirkətin əlavə tələbini ayrıca yoxlamısınız.

Uşaq pasportu üçün də valideyn razılığı lazımdır. Bunu və pasport rüsumlarını xarici pasport bələdçimizdə yazmışıq.

İstiqaməti, tarixi, uşağın yaşını və kiminlə getdiyini WhatsApp-da yazın. Səfərin sənəd tərəfini sizinlə birlikdə nəzərdən keçirək.